Καθώς Αμερικανοί σε ολόκληρη τη χώρα βγαίνουν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν απέναντι στην επιθετική μεταναστευτική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος και η κυβέρνησή του αποφεύγουν επιμελώς τη λέξη «διαδηλωτές». Προτιμούν έναν όρο βαρύτερο, πιο φορτισμένο: «agitators» -στα ελληνικά υποκινητές.
Σύμφωνα με τη ρητορική της κυβέρνησης Τραμπ, η Ρενέ Γκουντ, η γυναίκα που σκοτώθηκε από πράκτορα της ICE στη Μινεσότα κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας, και η σύζυγός της, Μπέκα Γκουντ, ανήκαν σε «όχλο υποκινητών». Ένας περαστικός, που ακούγεται σε βίντεο να φωνάζει «ντροπή», χαρακτηρίζεται «υποκινητής, πιθανότατα πληρωμένος». Κάτοικοι της Μινεσότα που διαμαρτύρονται επειδή μια γειτόνισσά τους σκοτώθηκε από ομοσπονδιακές αρχές, βαφτίζονται «επαγγελματίες υποκινητές».
Η λέξη «agitator» έχει λατινική «ρίζα». Σήμαινε τον ηνίοχο, αυτόν που κινεί το άρμα. Προέρχεται από το ρήμα agitāre -θέτω σε κίνηση, ξεσηκώνω, αναταράσσω. Σήμερα, το Λεξικό της Οξφόρδης ορίζει τον «agitator» ως «πρόσωπο που υποκινεί δημόσια διαφωνία ή αναταραχή», ενώ το Merriam-Webster μιλά για «εκείνον που διεγείρει το δημόσιο αίσθημα γύρω από αμφιλεγόμενα ζητήματα».
Στην αμερικανική ιστορία, ο χαρακτηρισμός «agitator» κινείται σχεδόν πάντα προς μία κατεύθυνση -από την εξουσία προς όσους αμφισβητούν την τάξη πραγμάτων. «Χρησιμοποιείται από τους ισχυρούς για να απονομιμοποιήσει πραγματικά αιτήματα περιθωριοποιημένων και καταπιεσμένων ομάδων που ζητούν αλλαγή» σημειώνει ο κοινωνιολόγος Άλντον Μόρις, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Νορθγουέστερν σε ανάλυσή του στον αμερικανικό Τύπο.
Οι δουλοκτήτες χαρακτήριζαν έτσι όσο ζητούσαν την κατάργηση της δουλείας. Οι μεγιστάνες της βιομηχανίας τους συνδικαλιστές. Οι υποστηρικτές των φυλετικών διακρίσεων τους μαύρους ακτιβιστές για τα πολιτικά δικαιώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι «υποκινητές» φόρεσαν τον τίτλο σαν παράσημο. Από το 1967 έως το 1971, το FBI διατηρούσε ακόμη και ειδικό αρχείο – αρχικά ως «Rabble Rouser Index», αργότερα «Agitator Index» – με φακέλους διαφωνούντων που θεωρούνταν απειλή για την τάξη.
Ένας από τους πιο διάσημους «agitators» στην αμερικανική ιστορία, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ, είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο της απαξίωσης της μη βίαιης πολιτικής ανυπακοής. Στην περίφημη «Επιστολή από τη φυλακή του Μπέρμιγχαμ» το 1963, έγραφε ότι αν οι λευκοί Αμερικανοί απορρίψουν όσους αγωνίζονται ειρηνικά ως «ταραχοποιούς» και «εξωτερικούς υποκινητές», εκατομμύρια μαύροι πολίτες, από απόγνωση, θα στραφούν σε ακραίες ιδεολογίες – μια εξέλιξη που θα οδηγούσε σε «έναν τρομακτικό φυλετικό εφιάλτη».
Παρά την προειδοποίηση, η φιγούρα του «εξωτερικού υποκινητή» επιμένει. Μαζί της και οι παραλλαγές «πληρωμένος» ή «επαγγελματίας» υποκινητής. Το αφήγημα επιστρατεύτηκε το 2020 στις διαδηλώσεις του Black Lives Matter και το 2024 στις κινητοποιήσεις πανεπιστημίων ενάντια στη σφαγή στη Γάζα. Ο όρος δεν είναι αποκλειστικά αμερικανικός – ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αποκάλεσε πρόσφατα τους διαδηλωτές κατά του καθεστώτος του «υποκινητές που θέλουν να ευχαριστήσουν τον Αμερικανό πρόεδρο».
Κι όμως, η λέξη δεν ήταν πάντα αρνητική. Περί το 1700 άρχισε να χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του «υποκινητή». Πριν από αυτό, σήμαινε απλώς τον «εντολοδόχο», εκείνον που ενεργεί για λογαριασμό άλλων. Στα μέσα του 17ου αιώνα, κατά τη σύγκρουση βασιλικών και κοινοβουλευτικών στην Αγγλία, οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι των απλών στρατιωτών στον κοινοβουλευτικό στρατό ονομάζονταν «agitators». Μετέφεραν τα αιτήματα της βάσης στους στρατηγούς – τακτικές εκλογές, πολιτικά δικαιώματα, θρησκευτική ανεκτικότητα. Δεν νίκησαν άμεσα, αλλά άνοιξαν δρόμους που οδήγησαν στη σύγχρονη δημοκρατία.
Αυτός ο παρωχημένος ορισμός – του ανθρώπου που δρα για λογαριασμό άλλων – ίσως ταιριάζει περισσότερο στη Ρενέ Γκουντ. Η σύζυγός της δήλωσε ότι «σταματήσαμε για να στηρίξουμε τους γείτονές μας». Και πρόσθεσε: «Εμείς είχαμε σφυρίχτρες. Εκείνοι είχαν όπλα».
Ο Μόρις αναγνωρίζει ότι κοινωνικά κινήματα μπορούν να διεισδύσουν από προβοκάτορες. Όμως, όπως λέει, οι αρχές συχνά χρησιμοποιούν τον όρο «agitator» για να υποβαθμίσουν βαθιά, γνήσια αιτήματα και να παρουσιάσουν τους διαμαρτυρόμενους ως «παραπλανημένους επαναστάτες με παράλογη ροπή προς την καταστροφή».
Κατά την ανάλυσή του, η κυβέρνηση Τραμπ γνωρίζει ότι μεγάλα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας αντιτίθενται μαζικά στις απελάσεις, θεωρώντας τις αντιαμερικανικές και αντισυνταγματικές. Αντί να το αναγνωρίσει, υποστηρίζει ότι οι αντιδράσεις είναι προϊόν χειραγώγησης από «πληρωμένους εξωτερικούς παράγοντες» που υπονομεύουν την προσπάθεια «να γίνει ξανά μεγάλη η Αμερική».
Ενδεικτικό είναι ποιοι δεν χαρακτηρίστηκαν ποτέ «υποκινητές». Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν χρησιμοποίησε τον όρο για τους υποστηρικτές του που εισέβαλαν στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021. Αντιθέτως, νέα ιστοσελίδα του Λευκού Οίκου τους παρουσιάζει ως «ειρηνικούς διαδηλωτές» που αδίκως στιγματίστηκαν ως «εξεγερμένοι». Ούτε οι πράκτορες της ICE που τραβούν ανθρώπους βίαια από τα αυτοκίνητα ή τα σπίτια τους, ούτε ο αξιωματικός που πυροβόλησε θανάσιμα τη Γκουντ, φόρεσαν ποτέ αυτή την ταμπέλα.
Οι λέξεις δεν είναι ουδέτερες. Και το ποιος τις χρησιμοποιεί -και για ποιον- λέει συχνά περισσότερα από την ίδια την πράξη που περιγράφουν. πηγή: protothema
