Παρά την αρνητική γνωμοδότηση της αρμόδιας Επιτροπής Ρυθμιστικού Ελέγχου η Κομισιόν δείχνει να βιάζεται να «κλείσει» το θέμα της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού επιλέγοντας δεδομένα που επιβεβαιώνουν προειλημμένες πολιτικές θέσεις.
Η Κομισιόν δείχνει μάλλον να βιάζεται να «κλείσει» το θέμα και φαίνεται να επιλέγονται δεδομένα που επιβεβαιώνουν προειλημμένες πολιτικές θέσεις, ενώ άλλα κρίσιμα στοιχεία φαίνεται πως παραλείπονται ή υποβαθμίζονται.
Το γεγονός αυτό έρχεται να επιβεβαιώσει η αρμόδια Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου, ανεξάρτητο όργανο καλής νομοθέτησης της Κομισιόν, η οποία κατέθεσε αρνητική γνώμη σχετικά με την εγκυρότητα πολλών στοιχείων που περιλαμβάνει η Έκθεση, καθώς και σειρά συμπερασμάτων που δεν βασίζονται σε σοβαρή επιστημονική τεκμηρίωση. Φτάνει μάλιστα στο σημείο η Ανεξάρτητη Αρχή να ζητά την αναθεώρηση της Έκθεσης.
Κάτι όμως που η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της και αποφάσισε να υιοθετήσει την συγκεκριμένη Έκθεση Αξιολόγησης.
Σε μία μάλλον σπάνια κίνηση που μπορεί να εκληφθεί και ως έμμεση αναγνώριση του σοβαρού ατοπήματός της, η Κομισιόν πρόσφατα αφαίρεσε την αρμοδιότητα του θέματος των καπνικών προϊόντων από την αρμόδια υπηρεσία «πρόληψης επιδημιών» της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και τη μετέφερε στην Επιστημονική Μονάδα της ίδιας Διεύθυνσης, παραδεχόμενη παράλληλα πως ίσως τα στοιχεία ήταν ελλιπή λόγω προβλημάτων στη μεθοδολογία
Σοβαρές ελλείψεις
Πιο συγκεκριμένα η Έκθεση Αξιολόγησης παρουσιάζεται ως επιστημονική αποτίμηση της πορείας του ελέγχου του καπνού από το 2012 μέχρι και σήμερα, με βασικό συμπέρασμα τη μείωση του καπνίσματος κατά 14% στο διάστημα αυτό. Εντοπίζει μάλιστα η έκθεση περιοχές πολιτικής για τις οποίες τα κράτη – μέλη δεν έχουν εναρμονισμένες πρακτικές, όπως για παράδειγμα οι γεύσεις των ηλεκτρονικών τσιγάρων που αλλού επιτρέπονται κι αλλού όχι, η σήμανση των πακέτων των θερμαινόμενων προϊόντων καπνού, τα μονόχρωμα ενιαία πακέτα χωρίς τις μάρκες των τσιγάρων.
Οι συγγραφείς της Έκθεσης Αξιολόγησης αναφέρουν την αρνητική γνωμοδότηση που έλαβε το έργο τους από την αρμόδια Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου. Μάλιστα η γνωμοδότηση της Επιτροπής Ρυθμιστικού Ελέγχου δημοσιεύθηκε ως καταπέλτης λίγες μέρες μετά τη δημοσίευση της ίδιας της έκθεσης.
Συνήθως, στις περιπτώσεις αρνητικής γνωμοδότησης, η Κομισιόν αναμορφώνει την έκθεση ώστε να αντιμετωπιστούν τα επίμαχα σημεία και οι ελλείψεις και να την υποβάλει εκ νέου στην αρμόδια επιτροπή καλής νομοθέτησης. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν προκύπτει καμία ουσιαστική αναθεώρηση ή νέα αξιολόγηση, γεγονός που εγείρει ερωτήματα διαφάνειας και αξιοπιστίας.
Σε μία μάλλον σπάνια κίνηση που μπορεί να εκληφθεί και ως έμμεση αναγνώριση του σοβαρού ατοπήματός της, η Κομισιόν πρόσφατα αφαίρεσε την αρμοδιότητα του θέματος των καπνικών προϊόντων από την αρμόδια υπηρεσία «πρόληψης επιδημιών» της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και τη μετέφερε στην Επιστημονική Μονάδα της ίδιας Διεύθυνσης, παραδεχόμενη παράλληλα πως ίσως τα στοιχεία ήταν ελλιπή λόγω προβλημάτων στη μεθοδολογία.
Παρόλα αυτά, η Κομισιόν φαίνεται να εξακολουθεί να υποστηρίζει την Έκθεση και να τη θεωρεί εφαλτήριο της αναθεώρησης της Οδηγίας. Η δημοσίευση της Έκθεσης που προχώρησε χωρίς σχετική γνωμοδότηση και προτείνει την αναθεώρηση του υφιστάμενου πλαισίου δημιουργεί, ευλόγως, πολλά ερωτηματικά τόσο για την επιστημονική τεκμηρίωση όσο και για την επιλεκτική χρήση επιστημονικών δεδομένων.
Το εντυπωσιακό ποσοστό μείωσης του καπνίσματος στη Σουηδία, που έχει πέσει στο 3,7% για τους άνδρες καπνιστές που έχουν υιοθετήσει μαζικά εναλλακτικά προϊόντα, δεν αξιοποιείται για εξαγωγή συμπερασμάτων πολιτικής αλλά περιορίζεται σε δευτερεύουσες αναφορές.
Η Σουηδία ως παράδειγμα που δεν αξιοποιείται
Η έκθεση αντιμετωπίζει διαφορετικά τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα. Ενώ αναγνωρίζεται ότι ορισμένα προϊόντα νικοτίνης περιέχουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα τοξικών ουσιών σε σχέση με τα τσιγάρα, η ανάλυση στρέφεται κυρίως στους κινδύνους εξάρτησης, στοιχείο που χρησιμοποιείται για τη δικαιολόγηση αυστηρότερων περιορισμών.
Επιπλέον, γίνεται αναφορά στη θεωρία της «πύλης εισόδου» για τους νέους, σύμφωνα με την οποία το άτμισμα οδηγεί στο κάπνισμα, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, την ώρα που η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το κάπνισμα στους νέους έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα στην ΕΕ, δημιουργώντας εμφανή αντίφαση στα συμπεράσματα.
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έχει τη μεγαλύτερη μείωση καπνιστών στην Ευρώπη γεγονός που αποδίδεται εν μέρει στην υιοθέτηση πιο ευέλικτων πρακτικών στη δημόσια υγεία
Στις φωτεινές εξαιρέσεις η Ελλάδα
Σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύεται είναι ότι χώρες όπως η Ελλάδα, η Τσεχία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στη μείωση του καπνίσματος, κυρίως μέσω πολιτικών υιοθέτησης εναλλακτικών προϊόντων.
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έχει τη μεγαλύτερη μείωση καπνιστών στην Ευρώπη γεγονός που αποδίδεται εν μέρει στην υιοθέτηση πιο ευέλικτων πρακτικών στη δημόσια υγεία.
Ωστόσο, οι συγκεκριμένες επιτυχίες δεν αποτυπώνονται ως πρότυπα στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση, ενώ αγνοείται η μεγαλύτερη εικόνα της επιτυχίας της Ελλάδας που παράλληλα με τη μείωση των καπνιστών, μείωσε το λαθρεμπόριο, βελτίωσε τα κρατικά έσοδα και προσέλκυσε επενδύσεις.
Η έκθεση αναφέρεται και στη Σουηδία, αλλά όχι ως παράδειγμα επιτυχούς πολιτικής. Αντίθετα, το εντυπωσιακό ποσοστό μείωσης του καπνίσματος στη χώρα, που έχει πέσει στο 3,7% για τους άνδρες καπνιστές που έχουν υιοθετήσει μαζικά εναλλακτικά προϊόντα, δεν αξιοποιείται για εξαγωγή συμπερασμάτων πολιτικής αλλά περιορίζεται σε δευτερεύουσες αναφορές.
Είναι αναμφισβήτητο γεγονός πως από το 2012 που φτιάχτηκε η υφιστάμενη οδηγία έχουν υπάρξει ραγδαίες τεχνολογικές κι επιστημονικές εξελίξεις στο χώρο των καπνικών. Μια πιθανή αναθεώρηση της Οδηγίας δεν μπορεί να μην λάβει υπόψη της αυτές τις εξελίξεις, ούτε μπορεί να πραγματοποιηθεί με αδιαφανή κριτήρια.
Αμφισβήτηση της δημόσιας συμμετοχής
Η Έκθεση δέχεται επίσης κριτική για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει την παλιότερη δημόσια διαβούλευση, καθώς χιλιάδες απαντήσεις πολιτών απορρίφθηκαν επειδή χαρακτηρίστηκαν συλλήβδην ως προϊόν επιρροής της βιομηχανίας, με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η αξιοπιστία τους.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η νέα δημόσια διαβούλευση που πρόκειται να ακολουθήσει αναμένεται να αποτελέσει τη βάση για την αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού, με πιθανές επιπτώσεις όπως περιορισμοί στις γεύσεις, αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο για το άτμισμα και νέα εμπόδια στα προϊόντα νικοτίνης.
Ζήτημα επιστημονικής τεκμηρίωσης
Είναι αναμφισβήτητο γεγονός πως από το 2012 που φτιάχτηκε η υφιστάμενη οδηγία έχουν υπάρξει ραγδαίες τεχνολογικές κι επιστημονικές εξελίξεις στο χώρο των καπνικών. Μια πιθανή αναθεώρηση της Οδηγίας δεν μπορεί να μην λάβει υπόψη της αυτές τις εξελίξεις, ούτε μπορεί να πραγματοποιηθεί με αδιαφανή κριτήρια. Η επιστημονική τεκμηρίωση, οι οικονομικές επιπτώσεις στην αγορά αλλά και η βούληση των πολιτών δεν μπορούν να αγνοούνται ή να χρησιμοποιούνται επιλεκτικά και ιδεοληπτικά.
Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε πως και ο Έλληνας υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, σε παλιότερες σχετικές δηλώσεις του έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ανάγκη επιστημονικής τεκμηρίωσης της ανάγκης αναθεώρησης της Οδηγίας για τα καπνικά, κάτι που εδώ – δυστυχώς – σίγουρα δεν φαίνεται να συμβαίνει.
Πηγή: imerisia.gr
