Η δημιουργία πιο ισχυρών αντοχών γύρω από το νερό αποτελεί βασικό προαπαιτούμενο για τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα της χώρας.
Γι’ αυτό, από την πρώτη στιγμή η Κυβέρνηση έθεσε σε προτεραιότητα ουσιαστικές παρεμβάσεις στο υδατικό, αναγνωρίζοντας ότι το νερό επηρεάζει άμεσα όχι μόνο την καθημερινότητα των πολιτών, αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας.
Υδατικό: παρεμβάσεις που προχώρησαν μέσα σε λίγα χρόνια
Το υδατικό είναι μια διαχρονική πίεση. Η πορεία των τελευταίων ετών δείχνει πόσο γρήγορα μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα στην Κύπρο. Το 2017 καταγράφηκαν χαμηλά αποθέματα νερού, το 2019 ήταν χρονιά επάρκειας, το 2021 υπήρξαν υπερχειλίσεις φραγμάτων, ενώ μόλις δύο χρόνια μετά, το 2023, η χώρα βρέθηκε ξανά αντιμέτωπη με συνθήκες ξηρασίας. Το 2025 καταγράφηκε ως η 8η χειρότερη υδρολογική χρονιά από το 1901, επιβεβαιώνοντας πως η υδατική ασφάλεια προϋποθέτει ανθεκτικές υποδομές και σταθερό σχεδιασμό.
Ως Κυβέρνηση επιλέξαμε να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα χωρίς υπεκφυγές. Παρόλο που αναλάβαμε εν μέσω κρίσης, αναγνωρίζοντας έγκαιρα τα δεδομένα, τερματίσαμε από το 2023 την πρακτική της εφεδρικής χρήσης των αφαλατώσεων, ενώ το 2024 προχωρήσαμε σε ένα ολοκληρωμένο πακέτο για νέες υποδομές αφαλατώσεων, μείωση απωλειών και ενίσχυση της παραγωγής νερού της τάξης των €170 εκατ. Το 2025 λήφθηκαν ουσιαστικές αποφάσεις για επίσπευση προώθησης έργων αύξησης της παραγωγής νερού, παροχής κινήτρων και χορηγιών για περιορισμό της ζήτησης και μείωσης της κατανάλωσης.
Κεντρικό κομμάτι του σχεδιασμού μας είναι οι αφαλατώσεις. Από το 1996 έως το 2021, μέσα δηλαδή σε 25 χρόνια, στην Κύπρο κατασκευάστηκαν πέντε μονάδες αφαλάτωσης. Την ίδια ώρα μέσα σε μόλις δύο χρόνια –από το 2024 έως το 2026– τέθηκαν σε πλήρη λειτουργία τρεις νέες κινητές μονάδες στη Μονή, την Κισσόνεργα και το Λιμάνι Λεμεσού, ενισχύοντας ουσιαστικά τις ανάγκες ύδρευσης της χώρας, ενώ τέθηκε τάχιστα σε επαναλειτουργία και η μονάδα στα Κούκλια που είχε καεί. Και η προσπάθεια συνεχίζεται. Το επόμενο διάστημα τίθεται σε λειτουργία και η τέταρτη κινητή μονάδα στον Γαρύλλη, ενώ παράλληλα προχωρούν νέες μονάδες σε Λεμεσό και Λάρνακα και περαιτέρω επεκτάσεις δικτύου υποδομών, ώστε το 2027 να πλησιάσουμε το 100% της κάλυψης των αναγκών στην ύδρευση μέσα από αφαλατώσεις.
Την ίδια ώρα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και σε ένα άλλο διαχρονικό ζήτημα: τις απώλειες νερού στα δίκτυα ύδρευσης που βρίσκονται υπό την ευθύνη των τοπικών αρχών. Ένα ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την παλαιότητα μεγάλου μέρους των υποδομών των τοπικών αρχών, καθώς και με τη μακροχρόνια απουσία επαρκών παρεμβάσεων συντήρησης και εκσυγχρονισμού των δικτύων.
Γι’ αυτό και το 2025, για να βοηθήσουμε τις τοπικές αρχές, προχωρήσαμε σε χρηματοδότηση έργων ύψους €10,5 εκατ. για τη στήριξη των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) και επιπρόσθετα €1 εκατ. για τις κοινότητες, με στόχο την αντικατάσταση πεπαλαιωμένων αγωγών και τη μείωση των διαρροών που βρίσκονται στα δίκτυα ευθύνης τους. Τα έργα αυτά θα ολοκληρωθούν το 2027. Πρόσθετα των €11,5 εκατ., δώσαμε έκτακτη κρατική χορηγία €300 χιλιάδες για κάθε ΕΟΑ, ώστε να προχωρήσουν άμεσα, εντός του 2026, παρεμβάσεις εντοπισμού και αποκατάστασης βλαβών στα δίκτυα ευθύνης τους.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η προσπάθεια που βρίσκεται σε εξέλιξη για τα φράγματα της χώρας. Οι εργασίες συντήρησης είχαν ουσιαστικά αδρανοποιηθεί για περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια, ιδιαίτερα μετά την οικονομική κρίση του 2012. Από το 2023 ξεκίνησε για πρώτη φορά μια συνολική αξιολόγηση και καταγραφή των αναγκών των φραγμάτων, το 2024 προχωρήσαμε με την προτεραιοποίηση και προγραμματισμό, ενώ το 2025 αρχίσαμε την ουσιαστική έναρξη των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης, καθώς και στελέχωσης της αρμόδιας υπηρεσίας. Η υπηρεσία αριθμούσε ένα άτομο, ενώ σήμερα αριθμεί εννέα, με τη στελέχωση φυσικά να συνεχίζεται με εξειδικευμένο προσωπικό και αγορά υπηρεσιών.
Έμφαση δόθηκε και στην ενίσχυση της υδροδότησης κοινοτήτων μέσω γεωτρήσεων. Συγκεκριμένα, ολοκληρώθηκαν το 2025 για σκοπούς ύδρευσης 17 επιτυχείς ποσοτικά και ποιοτικά γεωτρήσεις σε κοινότητες (Λυσός, Αγ. Επιφάνιος, Λόφου για Αρκολαχανιά, Αγ. Μαρίνα Χρυσοχούς, Κινούσα, Μακούντα, Πραστιό Κελλακίου, Άλασσα, Αυδήμου, Καμπιά-Σύμπλεγμα Κοινοτήτων Ταμασού, Επταγώνια, Άγιος Θεόδωρος Σ., Κυπερούντα). Αντλήθηκε και δόθηκε επίσης μία από τις εφεδρικές γεωτρήσεις στο σχέδιο Αγίας Παρασκευής και μία στην Κατωκοπιά. Ταυτόχρονα, προωθείται η επανενεργοποίηση των γεωτρήσεων στον Λαζανιά για σκοπούς ενίσχυσής της και βρίσκεται σε εξέλιξη η ανόρυξη δύο ερευνητικών γεωτρήσεων για σκοπούς ενίσχυσης της υδροδότησης των κοινοτήτων Πέρα Πεδί και Λόφου.
Την ίδια στιγμή, εντός του 2026, στη Λευκωσία ξεκίνησαν έργα αξιοποίησης Γεωτρήσεων σε Σπήλια και περιοχή Μαχαιρά για τις Κοινότητες του Συμπλέγματος Ταμασού, καθώς και σε κοινότητες της Λεμεσού όπως Αγία Παρασκευή, Πραστιό Κελλακίου και Άλασσα.
Νερό και άρδευση: η ανθεκτικότητα της γεωργίας περνά μέσα από το υδατικό
Το υδατικό όμως δεν αφορά μόνο το νερό που φτάνει στη βρύση του σπιτιού μας. Αφορά και το νερό που φτάνει στο χωράφι, άρα και την ίδια τη δυνατότητα της χώρας να διατηρήσει ζωντανή την αγροτική της παραγωγή.
Δεν είναι τυχαίο ότι από το 2004 μέχρι σήμερα οι γεωργοί έλαβαν πλήρη παροχή αρδευτικού νερού μόλις δύο φορές. Ένα στοιχείο που αποτυπώνει πόσο στενά συνδέεται πλέον η πορεία της γεωργίας με την αντοχή του υδατικού συστήματος της χώρας.
Η πλήρης ενίσχυση της αρδευτικής επάρκειας περνά μέσα από μια συνολική στρατηγική: περισσότερη παραγωγή νερού για ύδρευση μέσω αφαλατώσεων, ώστε να απελευθερώνονται μεγαλύτερες ποσότητες νερού φραγμάτων για άρδευση, μέγιστη αξιοποίηση του ανακτημένου νερού, αλλά και εκσυγχρονισμό των ίδιων των αρδευτικών υποδομών.
Σε ό,τι αφορά στο ανακτημένο νερό, δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στη μέγιστη παραγωγή και αξιοποίησή του. Σήμερα η Κύπρος αξιοποιεί περίπου το 90% του ανακτημένου νερού –ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ)– καλύπτοντας περίπου το 37% των αρδευτικών αναγκών της χώρας και συνεχίζουμε να αυξάνουμε τις υποδομές, ώστε αυτό το ποσοστό να αυξηθεί ακόμα περισσότερο.
Την ίδια στιγμή, κατά την περίοδο 2023-2025, δαπανήθηκαν €72 εκατ. για έργα άρδευσης. Ταυτόχρονα, αυξήθηκε σημαντικά και η κρατική στήριξη προς τα αρδευτικά τμήματα μέσω του σχεδίου de minimis, διπλασιάζοντας το ποσό που δινόταν ετησίως, από €200 χιλιάδες σε €400 χιλιάδες, για επιδιορθώσεις και αναβάθμιση υποδομών. Παράλληλα, προχωρεί ο σχεδιασμός για τη νέα διακυβέρνηση των αρδευτικών έργων και τη δημιουργία της Αρχής Υδάτων, στη βάση σχετικών μελετών.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και το Έργο Χρήσης Ανακτημένου Νερού Λάρνακας, συνολικού κόστους περίπου €25,7 εκατ. Ένα έργο που για χρόνια παρέμενε εγκλωβισμένο σε καθυστερήσεις και εκκρεμότητες, σήμερα μπαίνει σε τροχιά ουσιαστικής υλοποίησης μέσα από τον κυβερνητικό σχεδιασμό για την ενίσχυση της αρδευτικής επάρκειας της χώρας. Θυμίζω πως παραλάβαμε το Φράγμα Τερσεφάνου χωρίς έργα σύνδεσης. Μέσα από τον σχεδιασμό μας, οι απαραίτητες υποδομές μεταφοράς και αποθήκευσης ανακτημένου νερού πλέον προχωρούν από το 2024, ώστε το Φράγμα Τερσεφάνου το 2027 να μπορέσει να στηρίξει την αγροτική παραγωγή της Επαρχίας Λάρνακας.
Το 2027, με την ολοκλήρωση του έργου διασύνδεσης στο Φράγμα Τερσεφάνου, οι διαθέσιμες ποσότητες νερού για άρδευση στην περιοχή θα αυξηθούν κατά περίπου 33%, ενισχύοντας ουσιαστικά την αρδευτική επάρκεια και την ανθεκτικότητα περιοχών όπως η Τερσεφάνου, η Δρομολαξιά, το Κίτι, τα Περβόλια, η Δεκέλεια, η Βορόκληνη, η Πύλα και τα Λιβάδια απέναντι στις πιέσεις της ανομβρίας. Την ίδια στιγμή, προχωρούν σημαντικά έργα άρδευσης σε ολόκληρη την Κύπρο, τα οποία ενισχύουν άμεσα την ανθεκτικότητα του υδατικού συστήματος και στηρίζουν την αγροτική παραγωγή. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται το Έργο Χρήσης Ανακτημένου Νερού Δυτικής Λευκωσίας στην Ανθούπολη, το οποίο ολοκληρώθηκε το 2025, τα αντιπλημμυρικά φράγματα και το αρδευτικό δίκτυο Αραδίππου, που ολοκληρώνονται εντός του 2026 και 2027 αντίστοιχα, καθώς και τα αρδευτικά δίκτυα Λυμπιών και Σολέας, τα οποία βρίσκονται ήδη σε πορεία υλοποίησης μετά από χρόνια στασιμότητας, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2028 και 2029. Παράλληλα, προχωρεί και το Κυβερνητικό Υδατικό Έργο Κάμπου, Τσακίστρας και Γερακιών, με στόχο τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της αρδευτικής επάρκειας στις ορεινές περιοχές. Πρόκειται για έργα που, πέρα από την ενίσχυση της αρδευτικής επάρκειας, συμβάλλουν στη μείωση απωλειών, στη σταθεροποίηση της γεωργικής παραγωγής και στη δημιουργία πιο ανθεκτικών υποδομών για τις επόμενες δεκαετίες.
‘Άλλα υδατικά έργα σε εξέλιξη, εντός χρονοδιαγράμματος και με εξασφαλισμένους τους οικονομικούς πόρους
Στην ίδια κατεύθυνση προχωρούν και μια σειρά από σημαντικά υδατικά έργα και παρεμβάσεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Συγκεκριμένα, εντός του 2026 συνεχίζεται η υλοποίηση του Σχεδίου Χορηγιών ύψους €3 εκατ. για Εγκατάσταση Μικρών Ιδιωτικών Μονάδων Αφαλάτωσης σε ξενοδοχειακές μονάδες και τοπικές αρχές που εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο (ΥΣ) τον Μάρτιο 2025, με στόχο να καλύψουν τις ανάγκες τους σε νερό, χωρίς να επιβαρύνουν τα κυβερνητικά συστήματα υδατοπρομήθειας. Πρόκειται ίσως για το μοναδικό σχέδιο στην ΕΕ για χορηγίες για μικρές μονάδες αφαλάτωσης σε ξενοδοχεία με απλοποιημένο οδηγό εγκρίσεων, με στόχο να επιταχυνθεί η υλοποίηση των έργων.
Την ίδια στιγμή, τα έργα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο 1 του Εθνικού Επενδυτικού Πλάνου Υδατικών Έργων (ΕΕΠΥΕ), με ορίζοντα υλοποίησης το 2030, βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα που προχωρούν, εντός του 2026 ξεχωρίζουν το Αντλιοστάσιο Κοφίνου, η κατασκευή του οποίου θα ολοκληρώσει τη Φάση Α΄ του Υδατικού Έργου Βασιλικός-Λευκωσία, με την υπογραφή της σύμβασης να προγραμματίζεται εντός Ιουνίου, καθώς και η εγκατάσταση συνδεδεμένου δικτύου Φωτοβολταϊκών Ενεργειακών Συστημάτων σε Σταθμούς Επεξεργασίας και Άντλησης Νερού. Το έργο άρχισε από το 2024 και θα ολοκληρωθεί το 2027.
Οι προτεραιότητες της Κυβέρνησης για το υδατικό ζήτημα δεν αποτυπώνονται μόνο στον σχεδιασμό, αλλά και στους ίδιους τους προϋπολογισμούς και στα έργα που υλοποιούνται στην πράξη. Ενδεικτικό είναι ότι οι δαπάνες για υδατικά έργα αυξήθηκαν κατά 54,8%, από €16,6 εκατομμύρια το 2022 σε €25,7 εκατομμύρια το 2026. Την ίδια ώρα, οι δαπάνες για αποχετευτικά έργα που ενισχύουν την παραγωγή ανακτημένου νερού αυξήθηκαν κατά 160%, από €5,5 εκατομμύρια σε €14,3 εκατομμύρια, ενώ οι δαπάνες για συντήρηση φραγμάτων καταγράφουν αύξηση 344%, από €270 χιλιάδες το 2022 σε €1,2 εκατομμύρια το 2026.
Εξοικονόμηση νερού και υδατική κουλτούρα
Μαζί με τα έργα και τις υποδομές, εξίσου σημαντικό για τον σχεδιασμό μας είναι να διαμορφωθεί και μια διαφορετική κουλτούρα γύρω από το νερό· πιο υπεύθυνη, πιο συνειδητή και μακριά από λογικές σπατάλης και υπερκατανάλωσης. Μέσα από την εκστρατεία «Νερό, και για το αύριο», που υλοποιείται μαζί με το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών και το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, επιχειρείται να ενισχυθεί η αντίληψη ότι η εξοικονόμηση νερού είναι υπόθεση όλων μας. Στην ίδια λογική αναπτύχθηκε, σε συνεργασία με το Κέντρο Αριστείας «ΚΟΙΟΣ» του Πανεπιστημίου Κύπρου, και η εφαρμογή «Σταγονο-μετρώ», ώστε να βοηθήσουμε τα νοικοκυριά πιο εύκολα να μπορούν να μετρούν και να αντιλαμβάνονται την κατανάλωσή τους στο σπίτι.
Στο ίδιο πλαίσιο, με δική μας πρωτοβουλία, προχωρά και ένα εκτεταμένο πρόγραμμα διάθεσης εξοπλισμού εξοικονόμησης νερού σε παγκύπρια βάση. Όλα τα νοικοκυριά από τον Ιούνιο 2026 θα ξεκινήσουν να παραλαμβάνουν δωρεάν ακροφύσια. Συνολικά θα διατεθούν περισσότερα από 2 εκατομμύρια ακροφύσια για βρύσες και 1 εκατομμύριο μειωτές ροής για ντους. Η διανομή ακροφυσίων, τα οποία μπορούν να επιφέρουν μείωση στην κατανάλωση νερού έως και 30%, χωρίς ουσιαστική διαφοροποίηση στην καθημερινή χρήση, ξεκίνησε στις αρχές του έτους σε επιχειρήσεις και επαγγελματικούς χώρους, ενώ πλέον επεκτείνεται και σε νοικοκυριά, δημόσια κτήρια, σχολεία και στρατόπεδα.
Παράλληλα, πρόσφατα δημιουργήσαμε τη νέα ιστοσελίδα για το υδατικό ζήτημα στην Κύπρο, ακριβώς ώστε το ευρύ κοινό να μπορεί να ενημερώνεται για τη λειψυδρία, τα δεδομένα που αφορούν στις εισροές νερού, τα έργα και τις παρεμβάσεις που υλοποιούνται, αλλά και για πρακτικούς τρόπους εξοικονόμησης νερού στο σπίτι και στην καθημερινότητα.
Η υδατική ασφάλεια για την κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη είναι προτεραιότητα. Δεν αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμα τεχνικό ζήτημα, ούτε μια απλή δημόσια πολιτική. Απέκτησε τη θέση που αξίζει, σε μια χώρα που βρίσκεται στον υψηλότερο δείκτη υδατικού στρες εδώ και δεκαετίες: είναι πλέον ο παράγοντας που καθορίζει την ποιότητα ζωής των πολιτών, την ανθεκτικότητα της οικονομίας, τη βιωσιμότητα της γεωργίας και την ίδια την ασφάλεια του τόπου.
Γι’ αυτό και η Κυβέρνηση προχώρησε σε παρεμβάσεις που για δεκαετίες δεν υλοποιούνταν. Γι’ αυτό επιταχύναμε έργα, ξεμπλοκάραμε διαδικασίες, αυξήσαμε επενδύσεις, ενισχύσαμε τις τοπικές αρχές, στηρίξαμε τις κοινότητες και δημιουργήσαμε νέες δυνατότητες παραγωγής, εξοικονόμησης και διαχείρισης νερού.
Η πορεία αυτή δεν είναι συγκυριακή· είναι στρατηγική επιλογή. Και θα συνεχιστεί με την ίδια αποφασιστικότητα, γιατί η Κύπρος δεν μπορεί να περιμένει άλλο. Χρειάζεται και θα έχει νερό, και για το αύριο.
