Η ανάγκη αξιολόγησης των επιπτώσεων και οι ιδιαιτερότητες της Κύπρου
Η αρνητική γνωμοδότηση που, σύμφωνα με δημοσίευμα του Table.Briefings, έλαβε η εκτίμηση επιπτώσεων για την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης, επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για επαρκή επιστημονική και οικονομική τεκμηρίωση των προτεινόμενων ρυθμίσεων.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, καθώς η ύπαρξη της Πράσινης Γραμμής, οι παράνομες ροές προϊόντων καπνού από τις κατεχόμενες περιοχές και οι ιδιαιτερότητες της τοπικής αγοράς δημιουργούν ήδη σημαντικές προκλήσεις. Ενδεχόμενη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών οδηγιών, χωρίς ισορροπημένες και τεκμηριωμένες θέσεις που λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές πραγματικότητες θα μπορούσε να ασκήσει πρόσθετες πιέσεις στη νόμιμη αγορά, να ενισχύσει τα κίνητρα για παράνομη διακίνηση και να επιβαρύνει περαιτέρω τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές, με πιθανές συνέπειες για τις επιχειρήσεις και τα δημόσια έσοδα.
Η Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου (Regulatory Scrutiny Board – RSB) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι αρμόδια για την αξιολόγηση της ποιότητας των εκτιμήσεων επιπτώσεων που συνοδεύουν σημαντικές νομοθετικές πρωτοβουλίες. Εξετάζει κατά πόσον οι προτεινόμενες παρεμβάσεις βασίζονται σε επαρκή στοιχεία και κατά πόσον έχουν αξιολογηθεί οι πιθανές συνέπειες και οι εναλλακτικές επιλογές.
Η αρνητική γνωμοδότηση δεν σημαίνει ότι η αναθεώρηση της Οδηγίας απορρίφθηκε οριστικά. Σημαίνει, ωστόσο, ότι η εκτίμηση επιπτώσεων πρέπει να επανεξεταστεί και να υποβληθεί εκ νέου, προτού η πρωτοβουλία προχωρήσει μέσω της συνήθους διαδικασίας έγκρισης.
Η περίπτωση της Κύπρου
Στην περίπτωση της Κύπρου, μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους που αναδεικνύουν την ανάγκη προσεκτικής αξιολόγησης είναι το παράνομο εμπόριο προϊόντων καπνού.
Σύμφωνα με την ετήσια μελέτη της KPMG, το ποσοστό των παράνομων τσιγάρων στην Κύπρο ανήλθε το 2025 στο 16,3% της συνολικής κατανάλωσης, από 14,3% το 2024. Η κατανάλωση παράνομων τσιγάρων εκτιμάται σε περίπου 160 εκατομμύρια τεμάχια, ενώ οι απώλειες φορολογικών εσόδων υπολογίζονται σε €27 εκατομμύρια.
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν μια υφιστάμενη πρόκληση, την οποία οι μελλοντικές ευρωπαϊκές ρυθμίσεις δεν μπορούν να αγνοήσουν. Ενδεχόμενοι νέοι περιορισμοί στη διαθεσιμότητα ή στα χαρακτηριστικά συγκεκριμένων προϊόντων θα πρέπει να αξιολογηθούν και ως προς τις πιθανές συνέπειές τους στη νόμιμη αγορά και στον κίνδυνο μετατόπισης της ζήτησης προς μη ελεγχόμενα κανάλια διακίνησης.
Παράλληλα, η αξιολόγηση των νέων ρυθμίσεων θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα και τις διαφορές μεταξύ των επιμέρους κατηγοριών προϊόντων καπνού και νικοτίνης. Η αναλογικότητα των προτεινόμενων μέτρων αποτελεί επίσης βασική παράμετρο, ώστε οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τους στόχους δημόσιας υγείας.
Το ζητούμενο της επανεξέτασης
Η αρνητική γνωμοδότηση της Επιτροπής Ρυθμιστικού Ελέγχου δεν αποκαλύπτει, από μόνη της, ποιες συγκεκριμένες αδυναμίες εντοπίστηκαν στην εκτίμηση επιπτώσεων. Αναδεικνύει, ωστόσο, την ανάγκη της επαρκούς τεκμηρίωσης πριν από την προώθηση νέων ευρωπαϊκών ρυθμίσεων.
Για την Κύπρο, το ζητούμενο είναι η επανεξέταση της εκτίμησης επιπτώσεων να λάβει ουσιαστικά υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες της αγοράς, τις προκλήσεις του παράνομου εμπορίου και τις πιθανές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες των προτεινόμενων μέτρων. Η επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση και η αρχή της αναλογικότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα αποτελεσματικό και ισορροπημένο ρυθμιστικό πλαίσιο που θα υπηρετεί τους στόχους δημόσιας υγείας.
Με πληροφορίες από: Table.Briefings
