Η ελληνική γλώσσα έχει αρκετά μικρά σημεία που δημιουργούν μεγάλη αβεβαιότητα. Ένα από τα πιο συχνά είναι η διαφορά ανάμεσα στο «ότι» και το «ό,τι». Πρόκειται για ένα γλωσσικό δίλημμα που απασχολεί μαθητές, επαγγελματίες, ανθρώπους των media, αλλά και οποιονδήποτε θέλει να γράφει σωστά στην καθημερινότητά του.
Το μπέρδεμα είναι απολύτως λογικό. Οι δύο λέξεις ακούγονται ακριβώς το ίδιο όταν προφέρονται, όμως δεν σημαίνουν το ίδιο και δεν χρησιμοποιούνται με τον ίδιο τρόπο.
Το «ότι», χωρίς κόμμα, είναι σύνδεσμος. Εισάγει δευτερεύουσα πρόταση και σημαίνει συνήθως «πως». Για παράδειγμα, λέμε: «Μου είπε ότι θα αργήσει». Αν στη θέση του μπορεί να μπει το «πως», τότε γράφεται χωρίς κόμμα.
Αντίθετα, το «ό,τι», με κόμμα, είναι αναφορική αντωνυμία. Σημαίνει «οτιδήποτε». Για παράδειγμα: «Πάρε ό,τι θέλεις». Εδώ δεν θα μπορούσαμε να βάλουμε το «πως». Θα μπορούσαμε όμως να το αντικαταστήσουμε με το «οτιδήποτε». Αυτό είναι το πιο απλό και χρήσιμο τεστ για να ξεχωρίσει κανείς τις δύο περιπτώσεις.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα που δείχνουν καθαρά τη διαφορά.
«Πιστεύω ότι έχεις δίκιο». Εδώ ταιριάζει το «πως έχεις δίκιο». Άρα σωστό είναι το «ότι».
«Θα κάνω ό,τι μπορώ». Εδώ η φράση σημαίνει «οτιδήποτε μπορώ». Άρα σωστό είναι το «ό,τι».
«Ξέρω ότι προσπαθείς». Σημαίνει «ξέρω πως προσπαθείς». Επομένως γράφεται χωρίς κόμμα.
«Κράτησε ό,τι σου έδωσαν». Σημαίνει «κράτησε οτιδήποτε σου έδωσαν». Επομένως παίρνει κόμμα.
Ο λόγος που το θέμα έχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον είναι επειδή αφορά πάρα πολλές μορφές γραφής. Εμφανίζεται σε email, σε άρθρα, σε αναρτήσεις στα social media, σε σχολικές εργασίες, σε επαγγελματικά κείμενα και σε επίσημη αλληλογραφία. Δεν είναι ένα σπάνιο γλωσσικό σημείο. Είναι κάτι που χρησιμοποιούμε συνεχώς.
Γι’ αυτό και το λάθος φαίνεται εύκολα. Όταν ένας αναγνώστης βλέπει λάθος χρήση, συχνά το αντιλαμβάνεται αμέσως, ακόμη και αν δεν μπορεί να εξηγήσει τον κανόνα. Αυτό κάνει τη σωστή χρήση πιο σημαντική απ’ όσο δείχνει αρχικά.
Στην πράξη, ο πιο ασφαλής τρόπος είναι να θυμάσαι δύο απλές ερωτήσεις. Μπορείς να βάλεις στη θέση του το «πως»; Τότε γράφεις «ότι». Μπορείς να βάλεις στη θέση του το «οτιδήποτε»; Τότε γράφεις «ό,τι».
Είναι ένας μικρός κανόνας, αλλά κάνει μεγάλη διαφορά στην εικόνα του κειμένου σου. Και ακριβώς επειδή τον συναντάμε τόσο συχνά, αξίζει να τον ξεκαθαρίσουμε μια για πάντα.
