Σε πολλές οικογένειες, η θέση που κατέχει κάθε παιδί στη σειρά γέννησης αποτελεί συχνά αντικείμενο συζήτησης.
Τα τελευταία χρόνια, επιστημονικές έρευνες επιχειρούν να απαντήσουν στο ερώτημα για το αν ένα παιδί είναι πρωτότοκο, μεσαίο ή μικρότερο επηρεάζει μόνο επιμέρους συμπεριφορές, ή αν αφήνει πιο μόνιμο αποτύπωμα στην ανάπτυξη και τη μετέπειτα ενήλικη ζωή του.
Μελέτες, όπως η «The Early Origins of Birth Order Differences in Children’s Outcomes and Parental Behavior», εξετάζουν τη σειρά γέννησης σε συνδυασμό με παράγοντες όπως το γονεϊκό στιλ, το κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον και η συναισθηματική υγεία της οικογένειας.
Πώς σχετίζεται η σειρά γέννησης με τη συμπεριφορά των παιδιών;
Έρευνες που συνέκριναν αδέλφια σε διαφορετικές χώρες κατέγραψαν ότι τα δεύτερα παιδιά -και ειδικά τα αγόρια- εμφανίζονται αναλογικά συχνότερα σε σχολικά πειθαρχικά αρχεία και στατιστικά ανηλίκων που έχουν έρθει σε σύγκρουση με τον νόμο, σε σύγκριση με τα πρωτότοκα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ποσοστά αυτά ήταν αυξημένα κατά 20% έως 40%.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα στοιχεία αυτά δεν αποδίδονται σε μία και μοναδική αιτία, αλλά σε ένα πλέγμα παραγόντων. Ένα βασικό στοιχείο είναι ότι το πρώτο παιδί απολαμβάνει για ένα διάστημα την αποκλειστική προσοχή των γονιών. Το επόμενο γεννιέται σε ένα περιβάλλον όπου η φροντίδα και ο χρόνος μοιράζονται από την αρχή. Παράλληλα, η οικογενειακή δυναμική αλλάζει: οι γονείς έχουν περισσότερη εμπειρία, αλλά συχνά λιγότερο διαθέσιμο χρόνο και χαμηλότερα επίπεδα αυστηρότητας σε σχέση με το πρώτο παιδί.
Πώς αλλάζει η σχέση γονέων και παιδιών;
Ένα σημείο που τονίζουν συχνά οι ειδικοί είναι η σταδιακή μεταβολή της γονεϊκής συμπεριφοράς. Με το πρώτο παιδί, πολλοί γονείς είναι πιο αυστηροί και σχολαστικοί σε θέματα ωραρίων, διατροφής και πειθαρχίας. Με το δεύτερο ή το τρίτο παιδί, η ανατροφή γίνεται συνήθως πιο ευέλικτη.
Η προσοχή των γονιών επίσης ανακατανέμεται. Το πρωτότοκο βιώνει μια περίοδο αποκλειστικής φροντίδας, ενώ με την άφιξη του μικρότερου αδελφού αυτή η αποκλειστικότητα χάνεται. Το μικρότερο παιδί, από την άλλη, δεν γνωρίζει ποτέ αυτή την εμπειρία, αλλά συχνά αντιμετωπίζεται ως «το μικρό» για μεγαλύτερο διάστημα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε υπερπροστασία και αυξημένη συναισθηματική εξάρτηση.
Η σειρά γέννησης επηρεάζει την υπευθυνότητα στο πρωτότοκο παιδί και την επαναστατικότητα στο δεύτερο παιδί, σύμφωνα με μελέτες / Φωτογραφία: shutterstock
Ο ρόλος των αδελφών στη διαμόρφωση της προσωπικότητας
Η σειρά γέννησης επηρεάζει και το ποιος λειτουργεί ως βασικό πρότυπο συμπεριφοράς. Το πρωτότοκο στρέφεται κυρίως στους γονείς, ενώ τα μικρότερα παιδιά παρατηρούν τόσο τους ενήλικες όσο και τον μεγαλύτερο αδελφό ή αδελφή, που συχνά λειτουργεί ως «γέφυρα» προς τον έξω κόσμο.
Στην πράξη, ο μεγαλύτερος αδελφός αναλαμβάνει συχνά, άτυπα ή επίσημα, ρόλο καθοδηγητή: συστήνει το μικρότερο παιδί σε φίλους, το εντάσσει σε παιχνίδια και το προστατεύει. Αυτό εκθέτει τον μικρότερο σε πιο ώριμες συζητήσεις και κοινωνικές καταστάσεις, με αποτέλεσμα συχνά να θεωρείται πιο «ανεπτυγμένος» κοινωνικά ή λεκτικά.
Συνοπτικά, οι ερευνητές καταγράφουν ορισμένες τάσεις:
Πρωτότοκο παιδί: δέχεται περισσότερες απαιτήσεις και ευθύνες.
Μεσαίο παιδί: συχνά αναπτύσσει δεξιότητες διαπραγμάτευσης και μεσολάβησης.
Μικρότερο παιδί: απολαμβάνει μεγαλύτερη προστασία και επαφή με διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.
Τι δείχνουν οι έρευνες για τα μεσαία και τα μικρότερα παιδιά;
Σε οικογένειες με τρία ή περισσότερα παιδιά, ο ρόλος του μεσαίου αδελφού αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ορισμένες μελέτες σε ενήλικες δείχνουν ότι τα μεσαία παιδιά αναφέρουν μικρότερη προσήλωση σε κανόνες, θρησκευτικότητα ή σχολικές επιδόσεις σε σύγκριση με τα πρωτότοκα, αλλά μεγαλύτερη τάση προς τη φαντασία και την παρορμητικότητα.
Άλλες έρευνες περιγράφουν τα μικρότερα παιδιά ως πιο τρυφερά, κοινωνικά και ευχάριστα στη συμβίωση. Ωστόσο, νεότερα δεδομένα, που παρακολουθούν αδέλφια σε βάθος χρόνου, υποδεικνύουν ότι η μακροπρόθεσμη επίδραση της σειράς γέννησης στην προσωπικότητα ίσως είναι μικρότερη απ’ ό,τι πιστευόταν παλαιότερα.
Καθορίζει η σειρά γέννησης το μέλλον;
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η σειρά γέννησης είναι μόνον ένας από τους πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν την ανθρώπινη ανάπτυξη. Η προσωπικότητα διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση βιολογικών χαρακτηριστικών, καθημερινών εμπειριών και κοινωνικού περιβάλλοντος.
Αυτό που φαίνεται να έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική ιστορία ζωής κάθε παιδιού: οι εκπαιδευτικές ευκαιρίες, η συναισθηματική υποστήριξη, η ποιότητα των οικογενειακών σχέσεων και το πολιτισμικό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, ειδικοί τονίζουν τη σημασία της αποφυγής στερεοτύπων και της ενίσχυσης ασφαλών δεσμών και σαφών ορίων για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως της θέσης τους στην οικογένεια. Πηγή: iefimerida
