Η Oceana ζητά σαφέστερους κανόνες για την ιδιοκτησία αλιευτικών σκαφών, ώστε να αντιμετωπιστεί η παράνομη αλιεία και να προστατευθούν οι επαγγελματίες αλιείς
Με την Κύπρο στο τιμόνι της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η χώρα βρίσκεται στο επίκεντρο πολιτικών συζητήσεων που εκτείνονται πέραν των εθνικών συνόρων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η διακυβέρνηση της αλιείας, ενός τομέα όπου διασταυρώνονται η περιβαλλοντική προστασία, η δίκαιη οικονομική διαχείριση και η αξιοπιστία του ρυθμιστικού πλαισίου. Σε αυτό το ευρύτερο ευρωπαϊκό περιβάλλον, η Oceana, με επίσημη επιστολή προς την Υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Δρ. Μαρία Παναγιώτου, ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια αναφορικά με το καθεστώς ιδιοκτησίας αλιευτικών σκαφών που ανήκουν σε Κύπριους πολίτες ή εταιρείες, αλλά δραστηριοποιούνται υπό σημαίες χωρών εκτός ΕΕ. Το ζήτημα αφορά περιπτώσεις όπου φορείς εκμετάλλευσης δηλώνουν τα σκάφη τους σε χώρες με αδύναμο ρυθμιστικό πλαίσιο και χαλαρούς ελέγχους, γεγονός που τους επιτρέπει να αποκρύπτουν την πραγματική τους ταυτότητα και να δραστηριοποιούνται με πρακτικές που ενδέχεται να μην πληρούν τα περιβαλλοντικά ή κοινωνικά πρότυπα που ισχύουν για σκάφη με κυπριακή σημαία. Ενδεικτικά, το 2022 τέσσερα αλιευτικά σκάφη που έφεραν τις σημαίες του Καμερούν και του Παναμά συνδέθηκαν με ιδιοκτήτες στην Κύπρο, ενώ και τα δύο κράτη σημαίας έχουν χαρακτηριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ανεπαρκή στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας.
Στην επιστολή της, η Oceana υπογραμμίζει την ανάγκη εντοπισμού όλων, όσοι αποκομίζουν κέρδη από αλιευτικές δραστηριότητες στο εξωτερικό, και ιδίως των τελικών ιδιοκτητών των σκαφών. Πρόκειται για ένα ουσιαστικό βήμα για την πρόληψη της παράνομης αλιείας, την προστασία των νομοταγών επιχειρηματιών, καθώς και την αποτροπή της εισροής παράνομων χρηματοοικονομικών ροών στην Κύπρο.
Το ζήτημα που έθεσε η Oceana πηγάζει από ένα δομικό χαρακτηριστικό της παγκόσμιας αλιευτικής βιομηχανίας. Παρότι η χρήση των λεγόμενων σημαιών ευκαιρίας είναι νόμιμη, η νηολόγηση σκαφών σε δικαιοδοσίες με αδύναμους μηχανισμούς επιβολής του νόμου μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά κενά στη διαφάνεια και την εποπτεία. Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, η πρακτική αυτή δυσχεραίνει το έργο των αρμόδιων αρχών, ιδίως όταν τα σκάφη συνδέονται με περιστατικά παράνομης αλιείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το αλιευτικό σκάφος Soley, το οποίο ανήκει σε κυπριακή εταιρεία αλλά είναι νηολογημένο στο Μπελίζ, χώρα που έχει επανειλημμένα επισημανθεί για την ανεπαρκή εποπτεία του στόλου της. Παρά ταύτα, το Soley δραστηριοποιείται εδώ και χρόνια στα ύδατα της Μαυριτανίας, χωρίς ουσιαστική σύνδεση με το κράτος της σημαίας του. Λειτουργώντας υπό σημαία χώρας εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, το σκάφος παρακάμπτει τα πρότυπα της ΕΕ για την αλιεία και την κοινωνική βιωσιμότητα και δεν υπόκειται στο ίδιο επίπεδο εποπτείας και ελέγχου με τα σκάφη που φέρουν σημαία κράτους-μέλους.
Η ανησυχία αυτή επιβεβαιώνεται από πρόσφατη ανάλυση της Oceana, η οποία εντόπισε 105 αλιευτικά σκάφη που ανήκουν στην ΕΕ και είναι νηολογημένα σε δικαιοδοσίες με υψηλό κίνδυνο παράνομης αλιείας, συμπεριλαμβανομένων σημαιών ευκαιρίας, φορολογικών παραδείσων και χωρών που έχουν λάβει προειδοποιήσεις από την ΕΕ για ανεπαρκή αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας. Τα σκάφη αυτά συνδέονται με πολίτες ή εταιρείες της ΕΕ, με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις να εντοπίζονται στην Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Λιθουανία. Αξίζει να σημειωθεί ότι 33 από αυτά τα σκάφη έχουν άδεια εξαγωγής των αλιευμάτων τους στην ΕΕ, συνδέοντας άμεσα τις αδιαφανείς δομές ιδιοκτησίας με την αγορά της ΕΕ.
Τα στοιχεία δείχνουν επίσης σχέσεις ιδιοκτησίας μεταξύ Κυπρίων υπηκόων και δύο αλιευτικών σκαφών που είναι νηολογημένα στην Ισημερινή Γουινέα και το Μπελίζ, χώρες που θεωρούνται «σημαίες ευκαιρίας» από τη Διεθνή Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές.
Η αποτελεσματική διαχείριση της αλιείας εξαρτάται από το ποιος ελέγχει τελικά τα αλιευτικά σκάφη. Όταν η ευθύνη είναι ασαφής, οι αλιείς που συμμορφώνονται με τους κανόνες αντιμετωπίζουν αθέμιτο ανταγωνισμό από επιχειρήσεις που εκμεταλλεύονται τα κενά της νομοθεσίας, ενώ τα θαλάσσια οικοσυστήματα, που ήδη βρίσκονται υπό πίεση, απορροφούν το περιβαλλοντικό κόστος. Σε περιοχές όπως η Μεσόγειος ή η Δυτική Αφρική, όπου η υπεραλίευση παραμένει ένα επιμένον πρόβλημα, η ανεπαρκής επιβολή των κανόνων μπορεί να υπονομεύσει γρήγορα τις προσπάθειες διατήρησης.
Η ανάληψη της Προεδρίας της ΕΕ φέρει τις ανησυχίες αυτές στο προσκήνιο, καθώς επιτρέπει τον καθορισμό προτεραιοτήτων και τη διαμόρφωση πολιτικής πρωτοβουλίας. Με την αλιεία και τη διακυβέρνηση των ωκεανών ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, και με την αυξανόμενη έμφαση στην ακεραιότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και στις απαιτήσεις βιωσιμότητας, η Κύπρος μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στην ενίσχυση της αξιοπιστίας της Ένωσης. Η Oceana υποστηρίζει ότι η Κύπρος μπορεί να συμβάλει στην κάλυψη ενός γνωστού κενού στην επιβολή της νομοθεσίας, ενισχύοντας σε εθνικό επίπεδο τις απαιτήσεις διαφάνειας για σκάφη που ανήκουν σε Κυπρίους πολίτες ή εταιρείες και φέρουν σημαία χωρών εκτός ΕΕ. Τα προτεινόμενα μέτρα είναι στοχευμένα και προβλέπουν την υποχρέωση δήλωσης κάθε νομικού, πραγματικού ή οικονομικού συμφέροντος σε αλιευτικά σκάφη με σημαία τρίτων χωρών. Το μέτρο αυτό δεν θα απαγορεύει την ιδιοκτησία. Αντιθέτως, θα παρέχει στις αρμόδιες αρχές σαφή εικόνα της αλιευτικής ικανότητας που συνδέεται με την Κύπρο, ανεξαρτήτως του τόπου νηολόγησης ή δραστηριοποίησης των σκαφών. Σύμφωνα με την οργάνωση, αυτή η διαφάνεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για αξιόπιστη παρακολούθηση και αποτελεσματική επιβολή των κανόνων.
Οι συστάσεις αυτές συμβαδίζουν με τις ευρύτερες εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα μια μελέτη σχετικά με τη λειτουργία των ανοικτών νηολογίων και τους κινδύνους που συνδέονται με τις αδιαφανείς δομές ιδιοκτησίας. Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η χρήση σημαίας ευκαιρίας συνδέεται στενά με περιβαλλοντική βλάβη, ανεπαρκή προστασία εργασιακών δικαιωμάτων και ένα ευρύ φάσμα εγκληματικών δραστηριοτήτων, όπως η παράνομη αλιεία και η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Με την ολοκλήρωση της αξιολόγησης αυτής, τα κράτη μέλη καλούνται πλέον να προχωρήσουν στην εφαρμογή των σχετικών μέτρων. Ως προεδρεύουσα χώρα της ΕΕ, η Κύπρος βρίσκεται σε ιδανική θέση για να συμβάλει στη διατήρηση του πολιτικού μομέντουμ.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στην αλιευτική πολιτική. Η διαφάνεια όσον αφορά την ιδιοκτησία έχει καταστεί καθοριστικό ζήτημα σε όλους τους τομείς, από τη ναυτιλία και τη χρηματοδότηση έως την ενέργεια και το εμπόριο. Για την ΕΕ, η συνέπεια μεταξύ των εσωτερικών προτύπων και των εξωτερικών πρακτικών θεωρείται όλο και περισσότερο ως δοκιμασία αξιοπιστίας. Η δυνατότητα συμφερόντων που συνδέονται με την ΕΕ να δραστηριοποιούνται, μέσω αδιαφανών δομών ιδιοκτησίας, στο εξωτερικό εγκυμονεί τον κίνδυνο υπονόμευσης της συνοχής των πολιτικών και αποδυνάμωσης της εμπιστοσύνης προς την Ένωση.
Για την Κύπρο, το ζήτημα έχει επίσης σημασία για την διεθνή φήμη της. Η χώρα έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την ενίσχυση των πλαισίων διακυβέρνησης και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης σε επίπεδο ΕΕ.
Η επιστολή κλείνει με μια πρόταση για περαιτέρω συνεργασία και τοποθετεί την Oceana ως πηγή τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης και υπεράσπισης, ως τη μεγαλύτερη διεθνή οργάνωση που ασχολείται αποκλειστικά με την προστασία των ωκεανών. Η ευρύτερη αποστολή της είναι σαφής. Ένας αποκατεστημένος ωκεανός μπορεί να διατηρήσει υγιή αλιευτικά αποθέματα για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά η επίτευξη αυτού του στόχου εξαρτάται τόσο από τις επιλογές διακυβέρνησης στη στεριά όσο και από τα μέτρα προστασίας στη θάλασσα.
Καθώς η Κύπρος ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, ο τρόπος με τον οποίο θα προωθήσει τα θέματα διαφάνειας στην πολιτική αλιείας θα αποτελέσει κριτήριο για την αξιολόγηση των ηγετικών της ικανοτήτων και θα δείξει ότι η βιωσιμότητα και η εποπτεία βάσει κανόνων λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Ενόψει της Διάσκεψης «Our Ocean» τον Ιούνιο και της πρώτης επετείου του Συμφώνου για τους Ωκεανούς, (Ocean Pact), σύμφωνα με το οποίο η ΕΕ δεσμεύθηκε να αντιμετωπίσει τις σημαίες ευκαιρίας και να διασφαλίσει τη διαφάνεια της πραγματικής ιδιοκτησίας, η Oceana καλεί την Κύπρο να υιοθετήσει τη σχετική απαίτηση, προκειμένου να αποτρέψει τους πολίτες και τις εταιρείες της ΕΕ από το να επωφελούνται από δραστηριότητες που ενδέχεται να συνδέονται με την παράνομη αλιεία.
*EUO © OCEANA Manuel Cornax
