O μεγαλύτερος διεθνής οργανισμός που είναι αφιερωμένος αποκλειστικά στην προστασία των ωκεανών ζητά τη δημιουργία Περιοχών Προνομιακής Πρόσβασης για τους αλιείς μικρής κλίμακας, με ιδιαίτερη σημασία και για την Κύπρο
Η υιοθέτηση, για πρώτη φορά, δύο ξεχωριστών στρατηγικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα νησιά και τις παράκτιες κοινότητες αποτελεί ένα σημαντικό βήμα αναγνώρισης των ιδιαίτερων πιέσεων που αντιμετωπίζουν οι περιοχές αυτές. Ωστόσο, για την Oceana, η πολιτική αναγνώριση δεν αρκεί. Χρειάζεται πλέον να συνοδευτεί από συγκεκριμένα, εφαρμόσιμα και δεσμευτικά μέτρα που θα προστατεύουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα και θα στηρίζουν ουσιαστικά τις κοινότητες που εξαρτώνται από αυτά.
Οι νέες στρατηγικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποσκοπούν στη διαμόρφωση ενός πιο συντονισμένου και στοχευμένου πλαισίου πολιτικής για περιοχές που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες γεωγραφικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις. Τα νησιά και οι παράκτιες κοινότητες βρίσκονται ήδη στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας βιοποικιλότητας, της υπεραλίευσης, της ρύπανσης και του αυξανόμενου ανταγωνισμού για τον θαλάσσιο χώρο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι αλιείς μικρής κλίμακας είναι συχνά ανάμεσα στους πρώτους που επηρεάζονται.
Η Oceana χαιρετίζει την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της ανάγκης για ισχυρότερη στήριξη, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και μακροπρόθεσμη οικονομική ασφάλεια για τα νησιά και τις παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης. Την ίδια ώρα, επισημαίνει ότι οι στρατηγικές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό περιγραφικές και ασαφείς, ιδιαίτερα ως προς το πώς η επικείμενη Πράξη για τους Ωκεανούς θα οδηγήσει σε πραγματική αλλαγή.
Σύμφωνα με την οργάνωση, η Πράξη της ΕΕ για τους Ωκεανούς αποτελεί την κατάλληλη ευκαιρία ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να μετατρέψει τις γενικές δεσμεύσεις σε πρακτικές πολιτικές. Στο επίκεντρο της πρότασης της Oceana βρίσκεται η δημιουργία Περιοχών Προνομιακής Πρόσβασης, γνωστών διεθνώς ως Preferential Access Areas, για αλιείς μικρής κλίμακας και χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος στα παράκτια ύδατα της ΕΕ.
Η πρόταση αφορά τη δημιουργία μιας αποκλειστικής παράκτιας ζώνης έως 12 ναυτικά μίλια από την ακτή, στην οποία θα δίνεται προτεραιότητα σε αλιείς μικρής κλίμακας και δεν θα επιτρέπονται καταστροφικές αλιευτικές πρακτικές, όπως η αλιεία με μηχανότρατα βυθού. Ένα τέτοιο μέτρο, σύμφωνα με την Oceana, θα μπορούσε να στηρίξει ουσιαστικά τους αλιείς μικρής κλίμακας, να μειώσει την πίεση σε κρίσιμους θαλάσσιους οικοτόπους και να επαναφέρει τον θαλάσσιο και παράκτιο χώρο στον ρόλο του ως δημόσιου αγαθού.
Ο Odran Corcoran, Σύμβουλος Πολιτικής της Oceana στην Ευρώπη, δήλωσε: «Οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης δεν θα αποκομίσουν ουσιαστικά οφέλη από μια στρατηγική που απλώς περιγράφει την ευαλωτότητά τους. Χρειάζονται συγκεκριμένα μέτρα που να συμβάλλουν στην αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων, να προστατεύουν τα μέσα βιοπορισμού τους και να τους διασφαλίζουν ένα βιώσιμο μέλλον στα νερά από τα οποία εξαρτώνται περισσότερο. Η δημιουργία μιας ζώνης προνομιακής πρόσβασης για την αλιεία κατά μήκος ολόκληρης της ακτογραμμής της ΕΕ, αποκλειστικά για αλιείς μικρής κλίμακας, θα μπορούσε να επιτύχει όλους αυτούς τους στόχους και έχει ήδη αποδείξει την αποτελεσματικότητά της σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η επικείμενη πρόταση για την Πράξη της ΕΕ για τους Ωκεανούς αποτελεί την ευκαιρία να μετατραπεί αυτό το όραμα σε πραγματικότητα».
Το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, μια νησιωτική χώρα της ΕΕ όπου η σχέση της κοινωνίας, της οικονομίας και της τοπικής ταυτότητας με τη θάλασσα είναι άμεση. Πρόσφατη ανάλυση της Oceana για την Κύπρο έδειξε ότι η αποκλειστική παραχώρηση των χωρικών υδάτων στους αλιείς μικρής κλίμακας θα είχε ελάχιστο κόστος για τη βιομηχανική αλιεία, καθώς διαπιστώθηκε περιορισμένη παρουσία μηχανότρατων βυθού στις συγκεκριμένες περιοχές. Αντίθετα, θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη θαλάσσια ζωή, τους αλιείς και τη γαλάζια οικονομία ευρύτερα.
Η κυπριακή κυβέρνηση εξετάζει ήδη τρόπους σταδιακής κατάργησης της αλιείας με μηχανότρατες βυθού στα χωρικά της ύδατα. Για την Oceana, η εξέλιξη αυτή μπορεί να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των παράκτιων οικοσυστημάτων και ενίσχυσης των αλιέων μικρής κλίμακας.
Οι Περιοχές Προνομιακής Πρόσβασης έχουν ήδη εφαρμοστεί σε 44 χώρες παγκοσμίως, προσφέροντας σημαντικά περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη στις παράκτιες κοινότητες. «Πρόκειται ακριβώς για το είδος του πρακτικού μέτρου με υψηλό αντίκτυπο που η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει τώρα να υιοθετήσει σε ολόκληρη την Ευρώπη», πρόσθεσε ο κ. Corcoran.
Η δημιουργία τέτοιων ζωνών θα μπορούσε επίσης να μειώσει τον ανταγωνισμό που αντιμετωπίζουν οι αλιείς μικρής κλίμακας από πιο καταστροφικές βιομηχανικές δραστηριότητες, οι οποίες συχνά στοχεύουν τα ίδια αλιευτικά αποθέματα και προκαλούν ζημιές σε κρίσιμους θαλάσσιους οικοτόπους.
Παράλληλα, οι Περιοχές Προνομιακής Πρόσβασης μπορούν να συμβάλουν και στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Σε περιοχές όπως η Μεσόγειος, όπου η αύξηση της θερμοκρασίας εξελίσσεται με ιδιαίτερη ένταση, τα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα μπορούν να λειτουργήσουν ως καταφύγια για είδη, ως φυσικές ασπίδες έναντι της παράκτιας διάβρωσης και ως βάση για μια πιο ανθεκτική γαλάζια οικονομία.
Για την Oceana, οι νέες στρατηγικές της ΕΕ για τα νησιά και τις παράκτιες κοινότητες μπορούν να αποτελέσουν ένα πρώτο βήμα. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, θα κριθεί από το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αξιοποιήσει την Πράξη για τους Ωκεανούς για να θεσπίσει μέτρα που προστατεύουν τη θάλασσα, στηρίζουν τους αλιείς μικρής κλίμακας και διασφαλίζουν ένα βιώσιμο μέλλον για τις παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης.
